文档文本内容
第四章 三角函数与解三角形
第五章§4.2 同角三角函数基本关系式及诱导公式
【考情分析·探规律】
考点
三年考情(2021-2024)
命题趋势
考点1 同角三角函数的基
本关系(含弦切互化)
2024·全国甲卷
2023·全国乙卷
2021·全国甲卷
2021·全国新Ⅰ卷
理解并掌握同角三角函数的
基本关系式(平方关系+商数关系),
够利用公式化简求值,能借助单位圆
的对称性利用三角函数定义推导出诱
导公式,能够运用诱导公式解决相关
问题,该内容是新高考卷的必考内
容,一般会考查三角函数化简求值或
特殊角求三角函数值,需加强复习备
考。
考点2 诱导公式及其化简
求值
2023·全国甲卷
2022·浙江卷
【知识梳理】
1.同角三角函数的基本关系
(1)平方关系:sin
2 α +
cos
2 α =
1 .
(2)商数关系:=tan α.
2.三角函数的诱导公式
公式
一
二
三
四
五
六
角
2kπ+α
(k∈Z)
π+α
-α
π-α
-α
+α
正弦
sin α
-
sin
α
-
sin
α
sin
α
cos
α
cos
α
余弦
cos α
-
cos
α
cos
α
-
cos
α
sin
α
-
sin
α
正切
tan α
tan
α
-
tan
α
-
tan
α
口诀
奇变偶不变,符号看象限
【名师点拨】
1.同角三角函数关系式的常用变形
(sin α±cos α)2=1±2sin αcos α;
sin α=tan α·cos α.
2.诱导公式的记忆口诀
“奇变偶不变,符号看象限”,其中的奇、偶是指的奇数倍和偶数倍,变与不
变是指函数名称的变化.
3.在利用同角三角函数的平方关系时,若开方,要特别注意判断符号.
【随堂训练】
1.思考辨析(在括号内打“√”或“×”)
(1)若α,β 为锐角,则sin2α+cos2β=1.( )
(2)sin(π+α)=-sin α 成立的条件是α 为锐角.( )
(3)若α∈R,则tan α=恒成立.( )
(4)若sin(kπ-α)=(k∈Z),则sin α=.( )
【答案】(1)× (2)× (3)× (4)×
【解析】(1)对任意的角α,sin2α+cos2α=1.
(2)中对于任意α∈R,恒有sin(π+α)=-sin α.
(3)中当α 的终边落在y 轴上时,商数关系不成立.
(4)当k 为奇数时,sin α=,
当k 为偶数时,sin α=-.
2.(多选)已知x∈R,则下列等式恒成立的是( )
A.sin(-x)=sin x
B.sin(
3 π
2 −x)=cos x
C.cos(
π
2 +x)=-sin x
D.cos(x-π)=-cos x
【答案】CD
【解析】sin(-x)=-sin x,故A 不成立;
sin(
3 π
2 −x)=-cos x,故B 不成立;
cos(
π
2 +x)=-sin x,故C 成立;
cos(x-π)=-cos x,故D 成立.
3.若sin xcos x=1
8 ,则cos x-sin x 的值是( )
A.±
❑√3
2
B.
❑√3
2
C.-
❑√3
2
D.±1
2
【答案】A
【解析】(cos x-sin x)2=1-2sin xcos x=1-2×1
8 =3
4 ,所以cos x-sin x=±
❑√3
2 .
4.已知α 是第三象限角,sin α=-3
5 ,则tan α= .
【答案】3
4
【解析】由题意得cos α=-4
5 ,故tan α=sin α
cosα =3
4 .
【名师点拨】
1.熟记同角三角函数的基本关系式的几种变形
(1)sin2α=1-cos2α=(1+cos α)(1-cos α);
cos2α=1-sin2α=(1+sin α)(1-sin α);
(sin α±cos α)2=1±2sin αcos α.
(2)sin α=tan αcos α(α ≠π
2 +k π ,k ∈Z).
(3)sin2α=
sin
2α
sin
2α +co s
2α
=
tan
2α
tan
2α +1(α ≠π
2 +k π ,k ∈Z);
cos2α=
co s
2α
sin
2α +co s
2α
=
1
tan
2α +1(α ≠π
2 +k π ,k ∈Z).
2.谨防两个易误点
(1)在利用同角三角函数的平方关系时,若开方,要特别注意判断符号.
(2)“奇变偶不变,符号看象限”,其中的奇、偶是指π
2 的奇数倍和偶数倍,变与不变
指函数名称的变化,应用时要注意.
【必练核心题型】
题型一 同角三角函数基本关系式
【典例】1.已知sin α-cos α=
❑√2
2 ,则tan α+
1
tan α 的值为( )
A.-1
4
B.-4
C.1
4
D.4
【答案】D
【解析】方法一 sin α-cos α=
❑√2
2 ,
则(sin α-cos α)2=1-2sin αcos α=1
2 ,
解得sin αcos α=1
4 ,
tan α+
1
tan α =sin α
cosα +cosα
sin α =sin
2α +co s
2α
sin α cosα
=
1
sin α cosα =1
1
4
=4.
方法二 (对偶式)
设cos α+sin α=t,
则cos2α+2sin αcos α+sin2α=t2,
①
又sin α-cos α=
❑√2
2 ,
则sin2α-2sin αcos α+cos2α=1
2 ,
②
①②相加,可得t2=3
2 ,即t=
❑√6
2 或t=-
❑√6
2 ,
当t=
❑√6
2 时,由{
sin α −cosα =
❑√2
2 ,
cosα +sin α =
❑√6
2 ,
可得sin α=
❑√6+❑√2
4
,cos α=
❑√6−❑√2
4
,
所以tan α=
❑√6+❑√2
❑√6−❑√2 =2+❑√3,
所以tan α+
1
tan α =2+
❑√3+
1
2+❑√3=2+❑√3+2-❑√3=4,
同理,当t=-
❑√6
2 时,tan α+
1
tan α =4.
【典例】2.已知tan α=-3,则sin
3α −sin α
cosα
等于( )
A.-3
4
B.3
4
C. 3
10
D.-3
10
【答案】C
【解析】因为tan α=-3,
所以sin
3α −sin α
cosα
=sin α(sin
2α −1)
cosα
=-sin α co s
2α
cosα
=-
sin α cosα
sin
2α +co s
2α =-
tan α
tan
2α +1=-−3
9+1 =3
10.
【解题技巧】
(1)利用sin2α+cos2α=1 可以实现角α 的正弦、余弦的互化,利用sin α
cosα =tan α
(α ≠π
2 +k π ,k ∈Z)可以实现角α 的弦切互化.
(2)形如asin α +bcosα
c sin α +d cosα ,asin2α+bsin αcos α+ccos2α 等类型可进行弦化切.
(3)对于sin α+cos α,sin αcos α,sin α-cos α 这三个式子,利用(sin α±cos α)2=1±2sin
αcos α,可以知一求二.
【变式训练】
变式1.(2025·太原模拟)已知sin α+cos α=
❑√6
3 ,0<α<π,则sin α-cos α 等于( )
A.-2❑√3
3
B.2❑√3
3
C.-
❑√3
3
D.
❑√3
3
【答案】B
【解析】因为sin α+cos α=
❑√6
3 ,
所以(sin α+cos α)2=2
3 ,
即sin2α+2sin αcos α+cos2α=2
3 ,
所以2sin αcos α=-1
3.
因为0<α<π,所以cos α<0<sin α,
所以sin α-cos α>0,
因为(sin α-cos α)2=sin2α-2sin αcos α+cos2α=1+1
3 =4
3 ,
所以sin α-cos α=2❑√3
3
.
变式2.已知tan α=2,则
1
sin2α = .
【答案】5
4
【解析】∵tan α=2,则
1
sin2α =co s
2α +sin
2α
2sin α cosα
=1+tan
2α
2tan α
=1+4
4
=5
4 .
题型二 诱导公式
【典例】1.若sin(π+α)=1
3 ,则sin(π-α)+cos(
π
2 −α)等于( )
A.-2
3
B.2
3
C.2❑√2
3
D.-2❑√2
3
【答案】A
【解析】sin(π+α)=-sin α=1
3 ,sin α=-1
3 ,sin(π-α)+cos(
π
2 −α)=sin α+sin α=
2sin α=-2
3.
【典例】2.(2025·沧州模拟)已知cos(
π
4 +x)=1
3 ,则sin(
5 π
4 −x)等于( )
A.-1
3
B.1
3
C.2❑√2
3
D.-2❑√2
3
【答案】A
【解析】方法一 因为cos(
π
4 +x)=1
3 ,
所以sin(
5 π
4 −x)=sin[π +(
π
4 −x)]
=-sin(
π
4 −x)=-sin[
π
2 −(
π
4 +x)]
=-cos(
π
4 +x)=-1
3.
方法二 令t=π
4 +x,则x=t-π
4 ,
所以sin(
5 π
4 −x)=sin[
5 π
4 −(t −π
4)]=sin(
3 π
2 −t)
=-cos t=-cos(
π
4 +x)=-1
3.
【解题技巧】
诱导公式的两个应用
(1)求值:负化正,大化小,化到锐角为终了.
(2)化简:统一角,统一名,同角名少为终了.
【变式训练】
变式1.已知sin(
π
3 +2α)=2
3 ,则cos(
π
6 −2α)等于( )
A.
❑√5
3
B.-2
3
C.2
3
D.±
❑√5
3
【答案】C
【解析】∵sin(
π
3 +2α)=2
3 ,
∴cos(
π
6 −2α)=cos[
π
2 −(
π
3 +2α)]
=sin(
π
3 +2α)=2
3.
变式2.tan(π −α )cos(2π −α )sin(−α +3 π
2 )
cos(−α −π )sin(−π −α )
的值为 .
【答案】-1
【解析】原式=
−tan α·cosα·(−cosα )
cos(π +α )·[−sin(π +α )] =tan α·co s
2α
−cosα·sin α =-sin α
cosα ·cosα
sin α =-1.
题型三 同角三角函数基本关系式和诱导公式的综合应用
【典例】1.已知sin(5π+α)=5sin(
9 π
2 +α),则sin 2α+sin2α 等于( )
A.-9
26
B.11
26
C.15
26
D.20
13
【答案】C
【解析】因为sin(5π+α)=5sin(
9 π
2 +α),
所以-sin α=5cos α,
可得tan α=sin α
cosα =-5,
所以原式=sin 2α +sin
2α
sin
2α +co s
2α
=2sin α cosα +sin
2α
sin
2α +co s
2α
=2tan α +tan
2α
tan
2α +1
=2×(−5)+(−5)
2
(−5)
2+1
=15
26.
【典例】2.已知α∈(0,π
2),β∈(
π
2 ,π),且sin(
π
2 +α)=❑√3cos(β −π
2),❑√3
sin(π+α)=sin(
π
2 −β),则β-α= .
【答案】2π
3
【解析】由题意得{
cosα =❑√3sin β ,①
−❑√3sin α =cos β ,②
由①2+3×②2得,cos2α+9sin2α=3,
又cos2α+sin2α=1,所以sin2α=1
4 ,
又α∈(0,π
2),所以sin α=1
2 ,则α=π
6 .
将α=π
6 代入①,得sin β=1
2 ,
因为β∈(
π
2 ,π),所以β=5 π
6 ,则β-α=2π
3 .
【解题技巧】
(1)利用同角三角函数基本关系式和诱导公式求值或化简时,关键是寻求条件、结论间
的联系,灵活使用公式进行变形.
(2)注意角的范围对三角函数值符号的影响.
【变式训练】
变式1.若sin(3π+α)=1
2 ,α∈(π ,3 π
2 ),则tan(2 025π-α)等于( )
A.-1
2
B.-
❑√3
2
C.-❑√3
D.-
❑√3
3
【答案】D
【解析】因为sin(3π+α)=1
2 ,
所以sin α=-1
2 ,又α∈(π ,3 π
2 ),
所以cos α=-❑√1−sin
2α=-
❑√3
2 ,
tan α=
❑√3
3 ,
所以tan(2 025π-α)=tan(π-α)=-tan α=-
❑√3
3 .
变式2.(多选)已知sin(x+π
4)=-
❑√5
5 ,x∈(
π
2 ,π),则( )
A.cos(x+π
4)=-2❑√5
5
B.tan(x+π
4)=2
C.cos(
π
4 −x)=-
❑√5
5
D.sin(
π
4 −x)=2❑√5
5
【答案】AC
【解析】因为x∈(
π
2 ,π),
所以x+π
4 ∈(
3 π
4 ,5 π
4 ),
又sin(x+π
4)=-
❑√5
5 ,
所以x+π
4 ∈(π ,5 π
4 ),
所以cos(x+π
4)=-❑√
1−sin
2(x+π
4)=-2❑√5
5
,故A 正确;
所以tan(x+π
4)=
sin(x+π
4)
cos(x+π
4)
=1
2 ,故B 错误;
又cos(
π
4 −x)=cos[
π
2 −(x+π
4)]
=sin(x+π
4)=-
❑√5
5 ,故C 正确;
sin(
π
4 −x)=sin[
π
2 −(x+π
4)]=cos(x+π
4)
=-2❑√5
5
,故D 错误.
【限时训练】(限时:40 分钟)
一、单项选择题(每小题5 分,共30 分)
1.(2024·成都模拟)若角α 的终边位于第二象限,且sin α=1
2 ,则sin(
π
2 +α)等于(
)
A.1
2
B.-1
2
C.
❑√3
2
D.-
❑√3
2
【答案】D
【解析】∵sin α=1
2 ,且角α 的终边位于第二象限,
∴cos α=-❑√1−sin
2α=-❑√1−(
1
2)
2
=-
❑√3
2 ,
则sin(
π
2 +α)=cos α=-
❑√3
2 .
2.以下四个数中,与sin 2 026°的值最接近的是( )
A.-1
2
B.1
2
C.-
❑√2
2
D.
❑√2
2
【答案】C
【解析】sin 2 026°=sin(360°×5+226°)=sin 226°=sin(180°+46°)=-sin 46°,
∵sin 45°=
❑√2
2 ,∴sin 2 026°的值最接近-
❑√2
2 .
3.若θ 是三角形的一个内角,且tan θ=-4
3 ,则sin θ-cos θ 等于( )
A.1
5
B.-1
5
C.7
5
D.-7
5
【答案】C
【解析】由题意,tan θ=sinθ
cosθ =-4
3 ,θ∈(0,π),故sin θ>0,cos θ<0.又sin2θ+cos2θ=
1,所以sin θ=4
5 ,cos θ=-3
5.所以sin θ-cos θ=7
5.
4.(2025·石家庄模拟)设-π
2 <α<0,若
sin α
1−cosα =tan α
2
,则sin α 等于( )
A.-4
5
B.-3
5
C.-2❑√2
3
D.-1
3
【答案】C
【解析】由已知得
sin α
1−cosα =tan α
2
,
故
sin α
1−cosα =sin α
2cosα ,
1
1−cosα =
1
2cosα ,解得cos α=1
3 ,
因为-π
2 <α<0,所以sin α<0,
则sin α=-2❑√2
3
.
5.cos2(−π
10 −θ)+cos2(
2π
5 −θ)等于( )
A.1
2
B.❑√2
C.1
D.
❑√3
2
【答案】C
【解析】cos2(−π
10 −θ)+cos2(
2π
5 −θ)=cos2(θ+π
10)+cos2[
π
2 −(θ+π
10)]=cos2
(θ+π
10)+sin2(θ+π
10)=1.
6.(2025·昆明模拟)已知tan α=-3,则
2sin(α +5 π
6 )
2sin(
π
2 +α)−sin(α −π )
等于( )
A.-3-❑√3
B.-1-3❑√3
C.1−3 ❑√3
5
D.1+3 ❑√3
5
【答案】B
【解析】因为tan α=-3,
所以
2sin(α +5 π
6 )
2sin(
π
2 +α)−sin(α −π )
=2(sin α cos 5 π
6 +cosα sin 5 π
6 )
2cosα +sin α
=−❑√3sin α +cosα
2cosα +sin α
=−❑√3 tan α +1
2+tan α
=3 ❑√3+1
2−3
=-1-3❑√3.
二、多项选择题(每小题6 分,共12 分)
7.在△ABC 中,下列等式一定成立的是( )
A.sin A +B
2
=-cos C
2
B.sin(2A+2B)=-cos 2C
C.tan(A+B)=-tan C
D.sin(A+B)=sin C
【答案】CD
【解析】sin A +B
2
=sin(
π
2 −C
2)=cos C
2 ,故A 错误;
sin(2A+2B)=sin[2(π-C)]=sin(2π-2C)=-sin 2C,故B 错误;
tan(A+B)=tan(π-C)=-tan C,故C 正确;
sin(A+B)=sin(π-C)=sin C,故D 正确.
8.已知θ∈(0,π),sin θ+cos θ=1
5 ,则( )
A.θ∈(
π
2 ,π)
B.cos θ=-3
5
C.tan θ=-3
4
D.sin θ-cos θ=7
5
【答案】ABD
【解析】∵sin θ+cos θ=1
5 ,
①
∴(sin θ+cos θ)2=1+2sin θcos θ=1
25 ,
∴2sin θcos θ=-24
25 ,
∵θ∈(0,π),∴sin θ>0,cos θ<0,
∴θ∈(
π
2 ,π),故A 正确;
(sin θ-cos θ)2=1-2sin θcos θ=49
25 ,
sin θ-cos θ>0,
∴sin θ-cos θ=7
5 ,
②
故D 正确;
由①②得sin θ=4
5 ,cos θ=-3
5 ,故B 正确;
tan θ=sinθ
cosθ =-4
3 ,故C 错误.
三、填空题(每小题5 分,共10 分)
9.已知α 为第一象限角,cos(α+10°)=1
3 ,则tan(170°-α)= .
【答案】-2❑√2
【解析】由α 为第一象限角,cos(α+10°)=1
3 ,
得sin(α+10°)=
❑√1−co s
2(α +10°)=2❑√2
3
,
故tan(α+10°)=sin(α +10°)
cos(α +10°)=2❑√2,
故tan(170°-α)=tan[180°-(α+10°)]=-tan(α+10°)=-2❑√2.
10.(2023·全国乙卷)若θ∈(0,π
2),tan θ=1
2 ,则sin θ-cos θ= .
【答案】-
❑√5
5
【解析】因为θ∈(0,π
2),则sin θ>0,cos θ>0,
又因为tan θ=sinθ
cosθ =1
2 ,则cos θ=2sin θ,
且cos2θ+sin2θ=4sin2θ+sin2θ=5sin2θ=1,
解得sin θ=
❑√5
5 或sin θ=-
❑√5
5 (舍去),
所以sin θ-cos θ=sin θ-2sin θ=-sin θ=-
❑√5
5 .
四、解答题(共28 分)
11.(13 分)已知f(α)=sin(α −3 π )cos(2π −α )sin(−α +3 π
2 )
cos(−π −α )sin(−π −α )
.
(1)化简f(α);(4 分)
(2)若α=-31π
3
,求f(α)的值;(4 分)
(3)若cos(−α −π
2)=1
5 ,α∈[π ,3 π
2 ],求f(α)的值.(5 分)
【解析】
(1)f(α)=sin(α −3 π )cos(2π −α )sin(−α +3 π
2 )
cos(−π −α )sin(−π −α )
=−sin α·cosα·(−cosα )
−cosα·sin α
=-cos α.
(2)若α=-31π
3
,
则f(−31π
3 )=-cos(−31π
3 )=-cos π
3 =-1
2.
(3)由cos(−α −π
2)=1
5 ,可得sin α=-1
5 ,
因为α∈[π ,3 π
2 ],所以cos α=-2❑√6
5
,
所以f(α)=-cos α=2❑√6
5
.
12.(15 分)已知关于x 的方程2x2-(❑√3+1)x+m=0 的两个根为sin θ,cos θ,θ∈(0,
2π),求:
(1)
sinθ
1−
1
tanθ
+
cosθ
1−tanθ 的值;(5 分)
(2)方程的两根及此时θ 的值.(10 分)
【解析】(1)由题意得sin θ≠cos θ,
sinθ
1−
1
tanθ
+
cosθ
1−tanθ =
sin
2θ
sinθ−cosθ +
co s
2θ
cosθ−sinθ =sin θ+cos θ=
❑√3+1
2
.
(2)由已知得sin θcos θ=m
2 ,
所以(sin θ+cos θ)2=sin2θ+cos2θ+2sin θcos θ=1+m=4+2❑√3
4
,解得m=
❑√3
2 ,
所以方程2x2-(❑√3+1)x+
❑√3
2 =0 的两根为
❑√3
2 ,1
2 ,
又因为θ∈(0,2π),
所以当{
sinθ=
❑√3
2 ,
cosθ=1
2
时,θ=π
3 ;
当{
sinθ=1
2 ,
cosθ=
❑√3
2
时,θ=π
6 .
【尖子拔高训练】每小题5 分,共10 分
13.已知角θ∈(
π
2 ,π),角α∈(0,2π),α 终边上有一点(-sin θ,cos θ),则α 等于(
)
A.θ+π
2
B.θ+3 π
2
C.π
4
D.5 π
4
【答案】A
【解析】点(-sin θ,cos θ)到原点的距离为1,
故(-sin θ,cos θ)即为(cos α,sin α),
由诱导公式得{
−sinθ=cos(
π
2 +θ),
cosθ=sin(
π
2 +θ),
故{
cos(
π
2 +θ)=cosα ,
sin(
π
2 +θ)=sin α ,
又θ∈(
π
2 ,π),则π
2 +θ∈(π ,3 π
2 ),
结合α∈(0,2π)可得α=θ+π
2 .
14.(2025·萍乡模拟)设0<θ<π
2 ,且cos θ+sin θ+(cos θ-sin θ)2=m(cos θ+sin θ+1)2,
则实数m 的取值范围是 .
【答案】[3 ❑√2−4,1
2)
【解析】m=
cosθ+sinθ+(cosθ−sinθ)
2
(cosθ+sinθ+1)
2
=(cosθ+sinθ)(cosθ+sinθ+1)−4 cosθsinθ
(cosθ+sinθ+1)
2
,
令x=cos θ+sin θ,则x=❑√2sin(θ+π
4),x∈(1,❑√2],且sin θcos θ=x
2−1
2
,
所以m=x( x+1)−2( x
2−1)
( x+1)
2
=−x
2+x+2
( x+1)
2
=2−x
x+1 =
3
x+1-1,
令f(x)=
3
x+1-1,则f(x)在(1,❑√2]上单调递减,所以f(❑√2)≤m<f(1),即m 的取值范
围是[3 ❑√2−4,1
2).